<p> In Kunstschrijven, het onzichtbare zichtbaar maken, treft u artikelen aan die zich tot de uitspraak van Jaap Nanninga bekennen: 'Kunst maakt het onzichtbare zichtbaar'. De radicalere variant van Paul Klee is: 'Kunst maakt zichtbaar'. Veel verschillende kunststromingen, oude en moderne, koesteren deze beide uitspraken aan hun hart. Fons Heijnsbroek nodigt mensen gericht uit voor een bijdrage in deze rubriek</p>
<p> In het artikel Het onzichtbare zichtbaar maken heeft iconenschilder Jan Verdonk de moed gehad om op een uitgesproken wijze de spits af te bijten met zijn artikel 'Het onzichtbare zichtbaar maken', waarvoor ik hem hartelijke dank. Als modern iconenschilder binnen de Kretenzische traditie geeft Jan Verdonk onderwijs in het iconenschilderen en in de theorie en geschiedenis daarvan. Vanuit deze deskundigheid schrijft hij over de funktie van de icoon als 'beeld' van het onzichtbare. Dit gegeven blijft zich tot in de huidige abstracte kunst voortzetten.</p>
<p> In een aantal publicaties heeft Charles Vergeer zich intens bezig gehouden met de eerste wortels van het Europese denken. Als kunstenaar herken ik de vraagstukken uit dit denken als basale vraagstukken van de beeldende kunst. Hoe het onkenbare kenbaar te maken, hoe het onzichtbare zichtbaar te maken? Ik dank Charles Vergeer hartelijk voor het beschikbaar stellen van zijn beschouwing over de woorden en de beelden, die hij schreef voor de schilder Frans Franssen.</p>
<p> Maartje Pronk werkt bij het KIT.Tropenmuseum en koestert daar de collectie die zich hult in de diepe depots van het museum. Daar immers verblijven de maskers, de lansen, de voorouderbeelden in het halfduister, verborgen voor het daglicht. Wat gebeurt er als onbekende ogen toch de tocht naar beneden wagen en het onzichtbare vage omtrekken aanneemt, om zich tenslotte geheel te tonen?</p>
<p> Met de titel Hemels Vuurwerk komt de ontwikkeling binnen de christelijke kunst naar voren. Cees Tromp leerde ik kennen door de cursussen die hij gaf op het gebied van de vroegchristelijke kunst. Veel beeld en weinig tekst, dat was zijn benadering van de christelijke beelden waarin de kunstenaars het onzichtbare zichtbaar probeerden te maken. Met de weinige tekst bood hij veel samenhangen aan. Ik dank hem hartelijk dat hij hier online dezelfde benadering heeft willen gebruiken bij zijn inleiding in de vroegchristelijke kunst. </p>
<p>De klank van het onzichtbare. Volg je fascinaties en er ontstaat zin. Dat doet Ingrid van den Bergh en wel hardnekkig. Zij ging in op een citaat van de poëtische Franz Marc, dat ik haar toestuurde. Zij kwam vervolgens tot een tekst waarin klank en muziek metaforen zijn voor het verlangen bij beeldende kunstenaars om de onzichtbare draden van het leven te verbeelden. Zij vertrekt vanuit de kunstenaarsgroep 'Der Blaue Reiter' en verkent van daaruit de potentie van de beeldende kunst om 'zichtbaar' te maken.
</p>
<p>Maartje Pronk is medewerkster aan het KIT.Tropenmuseum te Amsterdam en beschrijft hier op poëtische wijze de overgang van de kunstvoorwerpen vanuit de donkerte van depôts onder de grond naar de Lichthal van het museum, waar zij worden tentoongesteld.</p>
<p>Iconenschilder Jan Verdonk beschrijft de traditie van het iconen schilderen, met name vanuit de kretenzische traditie, waarbij hij ingaat op regels en voorschriften t.a.v. het afbeelden van het Goddelijke in de oosters-christelijke spiritualiteit. Het iconografisch gebed van Dionysius van Fourna wat de traditionele iconenschilder vaak als voorbereiding gebruikte wordt uitgebreid geciteerd. De icoon is het 'beeld' van het onzichtbare en het antwoord op het iconoclasme. </p>
<p>De filosoof Charles Vergeer schrijft hier over de filosofie en de taak van met name de beelden om dat wat even verschijnt zichtbaar te maken of slechs te omhullen. Zichtbaar en onzichtbaar lijken zo twee kanten van hetzelfde. Een beeld omhult en onthult tegelijk.</p>