het Suprematisme van Malevichmoderne kunstgeschiedenis d.m.v. tekstfragmenten van Jacob Bendientekstredactie Fons Heijnsbroek
* klik op een cijfer voor de afbeelding bij de tekst
Onder Suprematisme verstaat Malewitch, de schepper van deze richting, de suprematie van de 'reine Empfindung' (pure gewaarwording/zuivere gevoel, fh) in de beeldende kunst.
In tegenstelling met de andere Russische kunststroming:Constructivisten van wie het gehele leven door de techniek wordt beheerst, geloven de Suprematisten dat omgekeerd het gevoel de techniek in het leven roept en bepaalt.
Zo zegt Malewitsch:.. ..'dat het de gewaarwording van de snelheid van het vliegtuig is, die - doordat ze naar een gedaante, een vorm zocht - het vliegtuig liet ontstaan. Want het vliegtuig is niet gebouwd om zakenbrieven van Berlijn naar Moskou te brengen, maar om gevolg te geven aan de onweerstaanbare drang tot het scheppen van een vorm van de gewaarwording 'snelheid'.'
Volgens de Suprematisten is kunst, behalve van de geaardheid van de kunstenaar, afhankelijk van het milieu, waarin ze ontstaat. Elke richting heeft haar eigen bijbehorende omgeving, bijvoorbeeld: Cézanne (14) het provinciestadje, de Cubisten (46) en de Futuristen (45) de wereldstad en de grootindustrie, en het Suprematisme (59) de vliegvelden.
Nu is het terrein van de Suprematisten wel heel weinig gevariëerd, maar in de praktijk van het schilderen bezit juist de luchtvaart een grote rijkdom aan symbolische motieven. Bovendien houden de Suprematisten zich niet altijd even streng aan deze motieven die hen overigens meer inspireren dan beperken.
Hoewel hun composities een organisch geheel vormen, zweven hun figuren schijnbaar zonder constructief verband vrij in de drie-dimensionale ruimte (door het schilderijvlak gesuggereerd) rond. Zoals ook onbewezen gedachtes met grote overtuigingskracht voor ons gevoel, zonder logisch verband in de ruimte van ons bewustzijn rondzwerven, en toch duidelijk elkaar onderling beïnvloeden en bevruchten. Zelfs eenvoudige, algemene religieuze gevoelens (59) worden afgebeeld.
In tegenstelling tot vele andere Russische Constructivisten erkennen de Suprematisten het l'art pour l'art en verzetten zich tegen elke andere doelstelling.De Suprematisten (16) zijn de poëeten onder de Constructivisten. Zij staren zich niet blind op rationalisatie, zoals vele Russische Constructivisten (54, 55). Ze zijn meer verwant aan de zachtere en innigere Constructivist Moholy Nagy (22).
Tekenend voor het verschil van beide richtingen is wel dat Malewitsch een boek schreef dat hij 'Gegenstandlose Welt' (wereld zonder voorwerpen/dingen, fh) noemt, terwijl Lissitzky het blad dat hij samen met Ehrenburg uitgaf juist 'Gegenstand' noemde. Toch laten de Suprematisten zich niet minder.. .. door de moderne techniek beïnvloeden. Niet zozeer door auto's en fabrieken maar vooral door de luchtvaart (59). Malewitsch zegt dan ook in zijn 'Gegenstandlose Welt', nr. 11 van de Bauhausbucher dat men Suprematisme ook Aeronautiek zou kunnen noemen.
Vanwaar deze uiterst beperkte voorkeur voor de aviatiek? Wij moeten deze voorliefde niet zien als liefde voor de aviatiek zelf, maar voor de gevoelens die de aviatiek opwekt, zoals het gevoel van ruimte (16), van snelheid, enz..
De gebieden van practische doelmatigheid en van kunst liggen volgens de Suprematisten in de menselijke geest ver uiteen. Toch vloeiden deze gebieden tot de twintigste eeuw meestal samen. En hierbij kwam naar hun mening het artistieke gevoel zeer vaak niet tot zijn eeuwig recht en werd verdrongen door de aanmatiging van het slechts tijdelijke nut.
Het Suprematisme wil dan ook het gevoel overal waar het dit toekomt de suprematie geven. Zelfs van gebruiksvoorwerpen als de stoel, de tafel, het bed zegt Malewitsch dat zij 'niet doelmatigheden zijn, maar de vorm van plastische gewaarwordingen.. ..; de ervaringen van het zitten, staan of lopen zijn op de allereerste plaats plastische ervaringen.. (vertaling uit het Duits, fh).
De Suprematisten willen niet zitten, slapen, wonen zoals hun lichaam dat zou wensen, maar naar hun geestelijke behoeftes. Zij willen niet alleen de beeldende kunsten, maar ook de architectuur van alle sociale en materialistische tendensen bevrijden. Wat de beeldende kunst betreft is hun ideaal wel te verwezenlijken en wordt ook verwezenlijkt. In de bouwkunst echter is het nut een facor, die nooit als bijkomstig behandeld zal kunnen worden.
Een andere vraag is of het wenselijk is alle nevenbedoeling, zoals bijvoorbeeld een sociale tendens uit kunst te weren. Deze is dikwijls van belang ter opwekking en bezieling van het gevoelsleven van de kunstenaar, zodat de kunstwaarde er niet door vermindert, maar juist erdoor stijgt. Al erkent men l'art pourt l'art, dan wil dat nog niet zeggen dat men zich keert tegen tendens in de kunst.. .Hoofdzaak is en blijft: de intensiteit van de kunstwaarde.
aanvullende websites:
- schets van het leven van Malevich, grondlegger van het suprematisme
- levensbeschrijving van Popova en haar aansluiting bij het suprematisme
- het Stedelijk Museum van Amsterdam en zijn Malevichcollectie
- feitelijke geschiedenis van constructivisme en suprematisme |