Neo-classicisme

Zoals de naam reeds aanduidt, is het Neo-classicisme een voortzetting van de klassieke kunst. In Da Vinci en later in Ingres zien we twee van haar grote voorgangers.Evenwel verschilt zij van de oude Classieken daarin dat zij onder invloed van het Cubisme is gekomen tot een strengere en eenvoudigere vormgeving (36, 43), waarbij veel van haar aanhangers zich minder (35) en sommigen in het geheel niet (5) gebonden achten aan de uiterlijke werkelijkheid.

Zonder zich voorlopig al te zeer om de middelen te bekommeren, schenkt de Neo-classicist zijn aandacht direct aan zijn persoonlijke gevoelsleven om dit te zuiveren van wat er aan onwaars en opgeschroefds en onbelangrijks blijkt te zijn. Met andere woorden: hij tracht zich voor alles als mens en niet in de eerste plaats als kunstenaar te zuiveren. Bovendien doet hij dit naar zijn eigen persoonlijk inzicht en niet volgens algemene normen.

Hoewel objectief in haar streven is het Neo-classicisme dit bij de uitbeelding van de werkelijkheid.. ..slechts in zoverre, dat het zich niet door uiterlijke oppervlakkige gewaarwordingen, maar alleen door grondige waarnemingen van het onderwerp laat beheersen. En juist daardoor is het toch ook weer subjectief.

Veel van haar aanhangers achten zich minder gebonden en sommigen in het geheel niet, aan de uiterlijke werkelijkheid. Hierin zijn de Cubisten en Expressionisten hen voorgegaan.

Tot het Neo-classicisme rekenen wij alle kunst waarin dit streven naar innerlijke klaarheid tot uitdrukking komt. Zowel wanneer ze de natuur zo objectief mogelijk benadert, en daarom de 'Nieuwe Zakelijkheid' (2, 36) wordt genoemd, als wanneer ze geheel los van alle werkelijkheid is ontstaan (5).

En als door het vele wikken en wegen de bewogenheid van het gevoelsleven aan heftigheid en spontaniteit inboet, dan zal wie deze nieuwe oriëntering (Neo-classicisme, fh) is toegedaan dit niet als een onoverkomelijk bezwaar gevoelen. Zelfs heeft hij de zekerheid dat het gebeuren zal, maar deze prijs zal hij met liefde betalen.

Ook zijn er die hierin geen offer zien en het op zichzelf als iets begerenswaardig beschouwen. Zij rusten niet voordat alle spontane heftigheid omgezet is in.. ..een bedachtzamer levensbesef (2, 39).

Alle onbewust sollen met de natuur wijst de Neo-classicist af. Alleen wanneer dit sollen bewust als sollen wordt ondergaan en geaccepteerd (38).. ..heeft hij er geen bezwaar tegen. Het wordt dan zelfs meestal nog opzettelijk aangedikt, maar zo dat uit de koele beheerste wijze van schilderen blijkt dat de schilder zich niet liet meeslepen door zijn uitbundige fantasie.

Het meest kenmerkend toont zich echter het Neo-classicisme in die uitingen waarin de werkelijkheid min of meer wordt omgevormd ter wille van het schilderij als zodanig (35), ter wille van de compositie, van de kleurencombinatie, de factuur (verfopbreng, fh) enz..

Was het individualisme van de Impressionisten en van de Expressionisten meer egocentrisch en nadrukkelijk en begerig om eigen innerlijk bloot te leggen, het individualisme in het Neo-classicisme staat aandachtiger tegenover het leven (2) in het algemeen, juist omdat het niet blijft staan bij eigen innerlijk, maar in contact treedt en wrijving ondergaat.

Expressionistische kunst is directe synthese.. .Daarentegen komt in het Neo-classicisme door zijn grotere verantwoordelijkheidsgevoel de synthese minder vlot tot stand, wat op haar karakter van invloed zal zijn en waardoor de synthese dikwijls maar ten dele verwezenlijkt is.

De Neo-plasticist (bij Mondriaan/Van Doesburg, fh) dient zijn kunstwaarden die absolute kunstwaarden voor hem zijn. In het Neo-classicisme daarentegen dient de kunstenaar zijn eigen persoonlijkheid en dient daarbij telkens nieuwe waarden, die alleen door een onbevangen oordeel gewaardeerd kunnen worden.

In de toepassing van de schilderkunstige middelen treedt het verschil met de Expressionisten zowel als met de Neo-plastici duidelijk aan de dag. De verstandslijn van de Neo-plastici namelijk is het Neo-classicisme (38, 39) te gebonden, terwijl het zowel de wilde buigingen of bewegingen als de overmoedige schwung van de Expressionisten te lichtvaardig en te pronkerig vindt.

Inplaats van uitschietende veerkracht en slingerende bewegingen (zoals bij futurisme resp. expressionisme, fh) komt bij de Neo-classicist in de strakke buigingen van zijn lijnen een beheerst zwellen en slinken van de gevoelskracht en ontroering tot uitdrukking. Dit zwellen en slinken wordt dikwijls meer uitgedrukt in het donkerder en dikker of lichter en dunner worden van de lijnen dan in haar vorm (26)..

Ook wat de kleur betreft zal het Neo-classicisme zich niet tot de gebondenheid van de verstandskleuren van de Neo-plastici nòch tot de broeierige en flitsende kleuren van de Expressionisten voelen aangetrokken. Hoewel het geen bezwaar heeft tegen gemengde kleuren.. ..zijn haar kleuren evenals die van de Neo-plastici helder, vast en positief van karakter.

Het ritme van de Expressionisten dat de toeschouwer opneemt en meevoert heeft in het Neo-classicisme plaats gemaakt voor een meer ingetogen en overzichtelijke maatverhouding.. .Ook hierin zien we weer hoe betrekkelijk weinig het Neo-classicisme natuurlijkheid waardeert.

In het algemeen is het Neo-classicisme in kleur evenals in vorm hard en klaar in haar tegenstellingen en daarom minder behagelijk-romantisch dan haar klassieke voorganger (het Classicisme, fh).

Voor ons liggen de Nieuwe Zakelijkheid en de nieuwe abstracte neo-classieke kunst (5, 35) niet zover uiteen, daar ze beide uitingen zijn van een in hoofdzaak dezelfde levensuiting. Daarom beschouwen we ze dan ook als één richting.