Impressionisme

De Impressionisten (11, 41) die slechts de impressie, de eerste indruk van, de eerste ontmoeting met het object weergeven, beschouwen het object alleen als een geschikt klankbord voor hun gemoedstoestand.

De strijd tegen academische uitgediende vormgeving en voor direct en innig contact met de natuur, reeds aangebonden door de Barbizonschool, werd door het Impressionisme triomfantelijk voortgezet.

In dit contact met de natuur werden alle verouderde overleveringen vergeten en ontstonden talloze nieuwe levende maar ongeordende waarden.

Zij wandelen langs de zee, somber (11) of blijmoedig (41), schilderen de zee in overeenkomstige stemming en wandelen weer verder, zien een boerderij, schilderen de boerderij in hetzelfde gamma en vooruit gaat weer de reis.

Weliswaar spreekt zich in deze eerste ontmoeting het spontane gevoel op zijn zuiverst uit, maar dit gevoel is niet zo individualistisch als veelal wel wordt aangenomen. Immers, deze spontane eerste indruk komt nogal eens op hetzelfde neer.

Wel is het de werkelijkheid die bij de Impressionisten de constructie (van het schilderij, fh) bepaalt, maar dit geschiedt dikwijls geheel uiterlijk en zonder spanning. Echte belangstelling voor de realiteit heeft de Impressionist eigenlijk niet.. .Hij ziet haar met halfgesloten verliefde droom-ogen.

Het gehele impressionistische schilderij (11, 41) bestaat uit een slechts weinig georganiseerde, min of meer losse aaneenschakeling van gelijkwaardige emoties.

In deze bijna ongedifferentiëerde aaneenschakeling van emoties trachtte Cézanne (14) door een strenge, aan de bouw van het onderwerp ontleende vormgeving structuur te brengen. Hiermee kreeg echter de emotie zelf geen structuur, maar werd in het schilderij een aan de emotie vreemd geraamte ingevoegd.

Na Van Gogh (13) bevredigde het dikwijls oppervlakkige Impressionisme niet langer. Men werd diepzinnig, duister van louter diepzinnigheid.

Het Impressionisme legde zich meer toe op de kleur, het speciale gebied van de emotie en bovendien op licht (41) en atmosfeer (14), die door het Cubisme (50) weer zoveel mogelijk genegeerd werden daar zij de constructie vervagen.

De oorsprong van het Cubisme was weliswaar juist verzet tegen het Academisme, maar het was tegelijk een verzet tegen de al te gemakkelijke losheid van het Impressionisme.

Het Fauvisme is de voortzetting van het Impressionisme. De lichte vrijheid en blijmoedigheid die we zo dikwijls in impressionistische kunst (41) aantreffen vinden we ook in het Fauvisme, maar dan in nog hogere mate. Deze eigenschappen zijn door het en het Cubisme wel zeer miskend.

In tegenstelling tot het Impressionisme (41) dat slechts arrangeert, wil het Fauvisme componeren.

De ruimte van de Impressionisten is imitatie natuur-atmosfeer, gevulde ruimte. Die van de Fauves is leeg; zij is symbolische ruimte, wijdheid van gevoel (68).

Het Impressionisme wanneer het blijmoedig (41) is - de Franse Impressionisten zijn dit meestal, hetgeen we van de Hollandse (11) en de Duitse niet zouden willen beweren -, het blijmoedige Impressionisme waardeert voor alles het schone en bekoorlijke.

De Impressionist met zijn gemakkelijke bekoorlijkheid geeft in een smaakvol ingerichte salon geen aanstoot; hij wordt daarom door de Expressionist voor oppervlakkig aangezien. Ook de sombere Impressionist (11) is in een salon niet misplaatst; zijn somberheid die niet meer is dan de stemming van de kunstenaar is niet hinderlijk, integendeel zij wekt de indruk van gepaste ernst.

Diepere naturen, ook al hebben zij een sterke drang zich bloot te geven, ondervinden hierbij dikwijls tegelijkertijd een gevoel van schaamte. Zulke kunstenaars vinden we bij de Impressionisten niet zelden. Van het werk der ernstige Impressionisten kunnen we zeggen: 'Wie oren heeft om te horen, die hore'.

Overigens zal het grootste deel van het publiek dat in kunst slechts oppervlakkige genietingen zoekt de meeste Impressionisten waarderen, niet om hun diepte maar om hun vlotheid.