Moderne kunstgeschiedenis tot 1940, naar Jacob Bendien

samenstelling en redactie
Fons Heijnsbroek

Handleiding bij 'Moderne kunststromingen in citaten'

Elke moderne kunststroming van 1900 tot 1930 is hier beschreven in de vorm van tekstcitaten, afkomstig uit teksten van Jacob Bendien. Ze bestrijken de hele moderne beeldende kunst van 1900 tot 1940. De kunststromingen worden door Jacob Bendien zowel verduidelijkt in hun verschillen als in hun onderlinge verbanden. De teksten zijn goed bruikbaar in het CKV 1 en 2 of bij Hovo kunstgeschiedenis, maar natuurlijk ook voor eigen interesse in de moderne kunst.

Onder aan de pagina van een kunststroming staan vaak links geplaatst. Ze verwijzen naar andere teksten of citaten op andere websites, die verband houden met de zelfde kunststroming. De links zijn bruikbaar als aanvulling en verdieping, ze zijn zorvuldig uitgekozen en hebben werkelijk met de kunststroming zelf van doen.

In de tekstcitaten staan regelmatig aanklikbare cijfers waarmee je naar zwart-witafbeeldingen gaat die de tekst verduidelijken; ze zijn indertijd door Jacob Bendien zelf uitgekozen en hij leefde nu eenmaal in de tijd van zwartwit-fotografie.

Voor suggesties en correcties of voor opmerkingen over de bruikbaarheid van deze kunstgeschiedenis in citaten houd ik me aanbevolen.

Waarom deze Moderne Kunstgeschiedenis in Citaten?

Fons Heijnsbroek

De moderne beeldende kunst tot 1940 in al zijn kunststromingen en kunstrichtingen wordt hier helder beschreven in de vorm van korte citaten. Een korte kunstgeschiedenis-in-citaten zogezegd. Deze zijn ontleend aan het overzichtelijke boek 'Richtingen in de hedendaagse schilderkunst' van de kunstenaar Jacob Bendien.

De naam Bendien zegt waarschijnlijk niemand iets. Ook mij niet, tot twee jaar geleden. Toch is Bendien een krachtig, helder en levendig geluid binnen de Nederlandse moderne kunstbeschouwing. Zo begreep Bendien als eerste diepgaand het werk van Mondriaan en schreef enkele uitstekende artikelen over zijn werk. Naast schilder was Bendien schrijver, maar vooral kunstbeschouwer. Hij was helaas veel ziek, maar wist zijn ziekbed te benutten met kijken, lezen en nadenken over de kunst die hem bezighield.

De naam Jacob Bendien kwam ik voor het eerst tegen in de in 2001 uitgegeven biografie van A.M. Hammacher, geschreven door Peter de Ruiter. Hier staat o.a. beschreven dat Jacob Bendien in de jaren 1920 tot 1933 een grote inspirator en leermeester was voor Hammacher, de latere directeur van het Kroller Mullermuseum, die het Nederlandse kunstleven tot eind vorige eeuw regelmatig met kunstcritische boeken heeft verrijkt.

Waarom zo'n oud geluid uit de voorbije kunstgeschiedenis terughalen naar ons nu?
De belangrijkste reden is dat ik zijn 'Richtingen in de hedendaagsche schilderkunst' nog kon vinden in het antiquariaat, het boek dat hij in de jaren voor zijn dood (1933) samen met mevrouw Harrenstein nog samenstelde. Tijdens het lezen ervan begon ik te begrijpen dat ik tot nog toe de moderne kunststromingen nooit als een levend gebeuren had weten te begrijpen. Ze vormden lege kooitjes in mijn geest. Ik vatte de moderne kunstgeschiedenis slechts als concepten en manifesten op, en niet als het tijdelijk eigen huis van de kunstenaars die bezig waren hun kunst te ontwikkelen. Het lezen van Jacob Bendien veranderde mijn begrip van de moderne kunst grondig. Hierdoor kwam ik op het idee om zijn heldere en levendige inzichten online naar onze tijd over te brengen.

Deze 'Kunstgeschiedenis in Citaten' over de moderne kunst is te gebruiken door Jong en Oud, Kenner en Beginneling, Amateur en Professional.

Lang leve Jacob Bendien,

voor afbeeldingen van het werk van Jacob Bendien:
(1), (2), en (3)